Fikret İLKİZ
Bir cinayetin basın anatomisi
22 Eylül 2009 Salı

Birinci soru şudur: Münevver Karabulut cinayeti hakkında "sürekli" haber yapmak basın özgürlüğü müdür?’¶
 
Mahkemelerin, yargının veya emniyet güçlerinin yaptıkları ve yapmadıkları basınının denetimi altındadır, bir başka deyişle kamuoyunun vicdanı tarafından denetlenir. 
 
İfade özgürlüğü, demokratik bir toplumun en esaslı temel ilkelerinden birisidir. Basın söz konusu olduğunda, bu ilke daha da önemlidir. Bu ilkelerin uygulanması adaletin dağıtılması alanında da aynı öneme sahiptir.  
 
AİHM'sinin "Castells-İspanya" Kararında (Karar Sıra No: 355 Tarih 23.04.1992)  basın-ifade özgürlüğü ve yargı arasındaki ilişkide bu ilkenin önemi şöyle açıklanmıştır:  "Mahkemelerin boşlukta çalışmadıkları, genel kabul gören bir olgudur. Mahkemeler, uyuşmazlıkların çözümünde bir forum durumundadırlar ama, bu demek değildir ki, uzmanlaşmış dergilerde, genel basında ya da halk arasında uyuşmazlıklar önceden tartışılmaz. Dahası, basın yayın organları adaletin usulüne göre dağıtılmasına tecavüz etmeyip, kamu yararının bulunduğu diğer alanlarda olduğu gibi, mahkemelerin önüne gelmiş sorunlarla ilgili haber ve düşünceleri vermekle yükümlüdür. Sadece basın yayın kuruluşları bu tür haber ve düşünceleri vermekle görevli değildir, halkın da bu haber ve düşünceleri edinme hakkı vardır..."
 
Herkes bu özgürlüğün sahibidir veya herkesin ifade özgürlüğü vardır. Başka bir deyişle; "ifade özgürlüğü niteliği gereği hem ifade edenin / sahibinin özgürlüğüdür hem de, o ifadenin yöneldiği adresin, kişinin/kişilerin özgürlüğüdür." 
 
O halde; bu sorunun yanıtını verirken iki sonuç çıkarmamız mümkündür..
 
Birincisi; adaletin işleyişindeki sorunları haber olarak vermek basının görevidir. 
 
Çünkü kamuoyu "Münevver Karabulut" cinayetinden haberdar olma hakkına sahiptir. Bu cinayet soruşturmasında medya; 197 gündür "yakalanamayan"  cinayetin bir numaralı "şüphelisinin" neden yakalanamadığını 197 gün boyunca haber yapma hakkına sahiptir. Adaletin işleyişinde, yargının "önüne gelmiş sorunlarla ilgili haber ve düşünceleri" vermekle de "yükümlüdür". 
 
Birinci sorunun yanıtına göre; dile düşmüş bir cinayet hakkındaki suç soruşturması haberi medyada  sürekli haber olmasaydı,  cinayetin bir numaralı "şüphelisi" yakalanabilir miydi? Medya yaptığı haberlerle bir numaralı zanlının yakalanmasına/teslim olmasına etkili olmuştur kuşkusuz’…

ŞÜPHELİ YAKALANDI VE CİNAYET NASIL HABER OLDU?  
 
Münevver Karabulut cinayetinin bir numaralı şüphelisi 197 gün sonra yakalandı veya teslim oldu’…
 
Ancak  işte bu noktadan sonra; medyanın dile düşmüş bu suç soruşturması hakkındaki haberleri çok düşündürücü’…
 
197 gün öncesinden başlayan haberler C.G'nin  yakalanması, ya da teslim olması ile durmadı ve hatta "şiddeti" hiç hafiflemedi bile’…Tam aksine ne sel felaketi, ne demokratik açılım, ne Kürt sorunu, ne de ekonominin tıkırında gittiği gibi(!?) devlet açıklamaları bile; dile düşmüş cinayet soruşturması haberlerinin hızını kesmeye yetmedi’…Cinayet, son süratle hayatımıza egemen’… 
 
Medyada neler yazılmadı ve neler neler haber olmadı ki? ’…
 
Bir numaralı "zanlı" yakalandı. Yok yakalanmadı, karnı açmış, sucuk ekmek yedi ve kendi teslim oldu. Gariplikler’…Avukat(lar) açıklama yaptı’… (C.) ilk ifadesinde cinayeti nasıl işlediğini anlattı. 197 gün nerede saklandı? Vali basın toplantısı düzenleyip açıklama yaptı. Emniyet Müdürü çember daraldı, yakaladık dedi. İstanbul eski Emniyet Müdürü rahatlamış’…Başbakan'a " o iş tamam" dediler. Başbakan açıklama yaptı. Cinayete ilişkin sorular, sorular, sorular’…Tek başına yapamaz dediler’…Çocuk mu? Kemik yaşı tespit edilecek. Ona adli tıp karar verir zaten. Bir ay sonra teslim olsaydı farklıydı..Ne kadar ceza alır? Kaç yıl yatar? şu kadar yıl yatar. Haksız tahrikten yararlanır mı? Yararlanır, ama mahkeme bakar. Cinayeti işlerken cinnet geçirmiş. O zaman şu kadar yıl yatar! Hayır o kadar yıl yatmaz!...Yardım edenler kim? Yardım edenler hakkında ceza davası açılır. Hayır açılmaz. 197 gün bu çocuğa kim baktı’…Bunun gibi, akla gelen ve akla gelmeyen ve şaşılası akıllara göre yeniden ve yeniden cinayet üzerine cinayet haberleri’…
 
Bir yanda ifadesi alınan, tutuklanan ve tutukevine konulan henüz iddianamesi bile yazılmamış, davası açılmamış, "şüpheli" bir "çocuk"’…Haberlere göre cezaevindeki diğer tutuklu ve mahkumlar "onu bize verin" diyormuş’…Çocukların "aşk hikayesi", bir teğmenden gelen mesajlar yüzünden cinnete kurban olduğundan başı gövdesinden ayrılmış olarak bulunan "maktule"’…
 
Geriye kalanlar ve dünyanın orta yerinde kurulmuş veya kurgulanmış gibi izlettirilen cinayet soruşturmasının dile düşmüş halleri’… 
 
Ekranların, gazetelerin, radyoların cinayeti tekrar tekrar güncellemesiyle hayatımızı güncelleyen cinayetin tarafları televizyonlarda’…Avukatlar konuk. Aileler konuk. Bilim insanları ceza hukukçuları konuk. Uzmanlar canlı canlı kamera karşısında’…Psikologlar, adli tıptan anlayanlar adli tıpçılar, sosyologlar’…Daha biz kanal değiştirmeye fırsat bulamadan, kanal değiştirerek  karşımıza "canlı" olarak çıkıp programların tümüne katılma başarısı gösteren "konuklar" neredeyse iddianame yazdılar, davayı gördüler, cezayı kestiler ve kaç yıl yatacağı konusundaki hesaplamayı da bitirerek fevkalade başarılı biçimde(!?) bir kamu hizmetini daha yerine getirdiler’…
 
Neredeyse, gazetelerde, televizyon ekranlarında, radyolarda, internet haber sitelerinde "mahkeme" kuruldu’…Sanki iddianame yazıldı. Yargılama başlamış gibi’…Şüphelinin sorgusu sanki bitti. Sanki tüm diller toplandı’…Sanki sanık(lar) savunmalarını yaptı. Sanki cezalar kesildi. Sanki hükümler kesinleşmiş ve infaza geçilmiş gibi’… 
 
NE YAPMALIYIZ? 
 
Biz yine de iğneyi "medyaya" batıralım.  Bir cinayet, bir ceza soruşturması nasıl haberleştirilir? 
 
Ceza Muhakemesinde, kanunun başka hüküm koyduğu haller saklı kalmak üzere ve savunma hakkına zarar vermemek koşuluyla "soruşturma" evresindeki usul işlemleri gizlidir. Şüpheli hakkında düzenlenen iddianamenin mahkeme tarafından kabulü ile kamu davası açılmış sayılır ve "kovuşturma" evresi başlar. Kanunda sayılan haller dışında ve mahkeme tarafından "gizlilik" kararı verilmedikçe, duruşmalar herkese açıktır. Örneğin 18 yaşından küçük çocukların duruşmaları kapalı oturumda yapılır. Kapalı oturumların haber yapılması yasaktır. 
 
"Karabulut Cinayeti"nde; yasalarda yazılı bu basit kurallar, herkesin kendi açısından verdiği "öneme" göre sürekli delinmektedir. Bir başka deyişle herkesin kanunu ve herkesin ilkesi,  herkese göre değişmektedir. Yasa maddeleri bu soruşturma nedeniyle delik deşiktir. 
 
Bu cinayet soruşturmasının haberleştirilmesi işte bu yasal durum nedeniyle önümüzdeki günlerde sürekli sorun yaratacak. Çünkü bu adli cinayet haberlerinin içinden, bu defa yayınlanmış olan "haberlere" soruşturmalar ve davalar açılacak. 
 
Aslında ifade özgürlüğü ve halkın gerçekleri öğrenme hakkını çözmüyoruz. Kördüğümlerle, çözülmez yapıyoruz’…
 
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin 10 Temmuz 2003 tarihli (2003)13 numaralı "ceza kovuşturması ile ilgili haberlerin medya aracılığı ile verilmesi hakkındaki tavsiye kararı" medyanın adli haberler ve adli haberlerin öznesi olanların hak ve özgürlüklerinin korunmasıyla ilgilidir.  
 
Tavsiye kararında; ifade ve bilgi özgürlüğünün demokratik toplumun başlıca esaslarından birini oluşturduğu ve diğer hakların ondan kaynaklandığı ve her bireyin gelişimi için asıl koşullardan biri olduğu hatırlatılmaktadır. 
 
Kamuoyu mahkeme organlarının ve emniyet güçleri faaliyetleri hakkında bilgiyi medya aracılığıyla alma hakkına sahip olmalıdır. 
 
Gazeteciler; devam eden ceza soruşturması/kovuşturması hakkında yargı organları ya da emniyet güçlerinden bilgileri elde edebilmelidir. Soruşturmanın gizliliğini etkilemeyen bilgiler açıklanmalıdır. Yargı organları ve emniyet bu tür bilgileri ayrım gözetmeksizin tüm gazetecilerin erişimine açık tutmalıdır. 
 
Bakanlar Komitesi; gazetecileri, mahkemelerin işlemleri hakkındaki haberlerde ilgili meslek etik kurallarına ve standartlarına uymaya ve geliştirmeye ve eğer yoksa;  etik kuralları hazırlamaya davet etmektedir. 
 
Gazeteciler; şüpheli ve tutuklanan kişilerin haklarının  gözetilmesi ve adil yargılanma haklarının korunmasını ve bu kişiler hakkında mahkemeler tarafından haklarındaki suçlama hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağını dikkate almalıdır. Masumiyet karinesi, adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçasıdır. Bu yüzden, haber konusu olan ceza soruşturması/kovuşturması ile görüş ve haberlerin verilmesi ya da yayılması, şüpheli ya da tutuklu kişinin masumiyetine zarar vermemelidir. 
 
Ayrıca gazeteciler; zarar görenlerin, şikayetçilerin, şüpheli ve sanıkların, mahkûm olmuş kişilerin ve tanıkların özel yaşamlarının AİHS'nin 8. maddesi ile korunan haklarına, - kamuoyu ilgisini doğuran bilgiler saklı kalmak koşuluyla - özel hayatın dokunulmazlığına saygı göstermelidir. Şüpheli, tutuklanan ya da mahkûm olmuş kişiler ya da ceza kovuşturmasının diğer tarafları hakkında haberlerin verilmesi, sözleşmenin 8. maddesinde korunan şahsi hayatın dokunulmazlığını bozmamalıdır. Reşit olmayanlar ya da diğer zayıf olan taraflar, zarar gören, tanıklar ve şüpheli, tutuklu ya da mahkûm olmuş şahısların aile üyeleri özellikle korunmalıdır. Bütün bu hallerde, kimliğini belirli kılan haberlerde bu ilkede gösterilen kişilere zararlı etki gösterebileceği dikkate alınmalıdır.
 
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi gazetecileri; ceza kovuşturması haberlerinin verilmesi sırasında zararlı ve küçültücü ifadeler kullanmaktan, yabancı düşmanlığı ve ayrımcılık yapmaktan ve şiddete tahrik etmekten kaçınmaya,  ceza kovuşturması hakkındaki haberleri yazarken, sorumlu davranmaya davet etmektedir. 
 
O halde gazetecilerin bu cinayet soruşturması ile ilgili olarak "yaptıkları" ve "yapmadıkları" haberlerden çıkaracağı sonuçlar olmalıdır.  
 
Çünkü; Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesine göre; gazeteci başta barış, demokrasi ve insan hakları olmak üzere, insanlığın evrensel değerlerini, çok sesliliği, farklılıklara saygıyı savunur.  Gazetecinin "yargı" ile ilgili doğru davranış kuralına göre; gazeteci hazırlık soruşturması sırasında, soruşturmayı zaafa uğratıcı, yönlendirici biçimde haber ve yorumdan kaçınmalıdır. Yargılama sürecinde de haberler her türlü ön yargıdan uzak ve kesinlikle doğruluğundan emin olunarak sunulmalıdır. Gazeteci yargı sürecinde taraf olmamalıdır. Yargı kararı kesinleşmedikçe, bir sanık suçlu ilan edilmemelidir. Haberlerde ve yorumlarda suçluymuş gibi değerlendirmeler yapılmamalıdır.  
 
Yaşadığımız bu tür sorunlardan ileriye dönük olumlu dersler çıkarmalıyız. Cinayet haberinin anatomisini çıkarmalı ve tablosunu gözler önüne sermeliyiz.  
 
Temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesi için buluşacağımız ortak noktada, hukukun yaratacağı ortak bir zeminde; hukuka uygun değer yargıları yaratmaktır gazetecilerin görev  ve sorumlulukları’…    
 
Aksi takdirde, gazetecilik meslek ilkelerinin hiçe sayıldığı bir ülke yaratmış olmanın nedeni ve bu sonucun en korkunç sorumluluğu gazetecilerin olacaktır.

Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 9 yorum var, 9 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Nadir TOKATLIOĞLU 18 Ocak 2013 Cuma 09:55

Yaptıkları, yapacaklarının teminatı olan en Şehr-emini Yerel Yönetim Devrimcisi Tunç SOYER'in yolu açık olsun.

Yorumu oyla      18      7  
Hulusi 15 Aralık 2012 Cumartesi 14:06

Tunç soyer'i Muzaffer Tuncağ dan ayıran bir nokta varmıdır diye düşünüp duruyorum bulamıyorum..

Yorumu oyla      19      10  
mehmet 14 Aralık 2012 Cuma 16:35

Siyasi davranmadan siyasetin sıg sularında debelenmedende,siyaset yapılabileceğini herkeze ögrettiniz.Başarılarınızın devamını diliyorum

Yorumu oyla      27      14  
İsmet Halim Gürsoy 13 Aralık 2012 Perşembe 22:23

Röportajın iki kelimesi,yurtseverlik ve doğurmak Sn.Soyer e miğmandarlık yapan hayatı kavrama vektörleri. yaşamın yaratım(ı)(doğurmak-kadın)beşiği ana karnı ile toplumsal hayatın mekanı yurt ve severlik dinamolarının illiyetinde yürütülen yerel yönetim yürütmesi... kısa söz bu röporyaj çok önemli.

Yorumu oyla      20      14  
kerim 13 Aralık 2012 Perşembe 20:07

büyükşehir belediye başkanlığı çok çok farklı.orda sadece yazlıkcılar yok.binlerce varoş binlerce mah binlerce köy ve kaç milyon değişik insan tipi.yavaş şehir yavaş insan ne kadar başarılı olur.çok önemliside zaafın olmıyacak.valla bu siyastte adamı çok yakından tanımadan güven duyamıyorum.ançak chp nin efsane başkanları hep fakir mahallerinden çıkmıştır onuda dikkatlerinize sunuyorum

Yorumu oyla      23      12  
candan 13 Aralık 2012 Perşembe 18:23

:)Güzel günler, güzel insanlarla mümkün.

Yorumu oyla      29      11  
SALİH 13 Aralık 2012 Perşembe 17:58

RÖPORTAJI BİR SOLUKTA OKUDUM, KEYİF ALARAK. İLK KEZ BİR CHPLİNİN RÖPORTAJINI KEYİFLE OKUDUM.

Yorumu oyla      30      13  
NECATİ YILDIZ 13 Aralık 2012 Perşembe 11:00

TUNÇ SOYER; RUHSUZLUK VE BECERİKSİZLİKLERİN YARATTIĞI KARAMSARLIK ORTAMINDA GELECEK ADINA UMUT IŞIĞI GİBİ. KORUNUP,ÖNÜNÜN AÇILMASI GEREKEN BİR BAŞKAN.

Yorumu oyla      38      16  
İŞTE BU 13 Aralık 2012 Perşembe 10:22

ÖNCELİKLE BARIŞI EGEMEN KILMAK, BİRLİKTE YÖNETMEK, DEMOKRASİ VE YURTSEVERLİĞİ ÖN PLANA ALMAK... YEREL KALKINMAYI MODEL OLARAK YAŞAM GEÇİRMEK..İŞTE BU...

Yorumu oyla      42      14  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
Oytun NALBANTOĞLU
Oytun NALBANTOĞLU
Son nefeste Göztepe!
Cumhur BULUT
Cumhur BULUT
Townç Sowyer'in maceraları
Neşe ÖNEN
Neşe ÖNEN
Dün ve Bugün Türkiye (9) 'Bizim radyo tiyatrolarımız vardı'
Engin ÖNEN
Engin ÖNEN
Bektaşi Devleti tartışmaları!
Mehmet KARABEL
Mehmet KARABEL
‘Erkekler bastığım kaldırımı öperdi!’
Ender ALDANMAZ
Ender ALDANMAZ
Parti tabanı Özel’den kopuyor mu?
Kemal ANADOL
Kemal ANADOL
CHP ne yapmalı?
Prof. Dr. Mustafa KAYMAKÇI
Prof. Dr. Mustafa KAYMAKÇI
Neden toprak reformu yapılmalı?
Tayfun MARO
Tayfun MARO
Eril toplumda kıyamet alametleri...
Nedim ATİLLA
Nedim ATİLLA
İzmir’e kruvaziyer niye gelsin?
ÇOK OKUNANLAR
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA EGE'DE SON SÖZ
GAZETE EGE'DE SONSÖZ
KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva